شبانه در او نمايان بود ، فرمود : « هذا عبد نوّر اللّه قلبه بالايمان ؛ اين بنده‌اى است كه خداوند قلبش را با ايمان روشن ساخت » . « 1 » عارفان اسلامى و رهروان اين راه هركدام مقامات و مراحلى را براى اين سير و سلوك قائل شده‌اند كه با يكديگر متفاوت است و بسيارى معتقدند اين مراحل را از آيات قرآنى و روايات معصومين عليهم السّلام اخذ كرده‌اند . بعضى از آنها برنامهء روزانهء سالكان الى اللّه را در چهار چيز خلاصه كرده‌اند : مشارطه ، مراقبه ، محاسبه و معاقبه يا مؤاخذه . به اين ترتيب سالك ، صبحگاهان با نفس خويش شرط مىكند كه كمترين قدمى براى رضاى غير خدا برندارد ؛ سپس در تمام طول روز مراقب اعمال خويش است و شامگاهان به حسابرسى مىپردازد و اگر خلافى از او صادر شده بود ، نفس خويش را از طريق منع از مشتهيات و خواسته‌ها عقوبت مىكند . در رسالهء سير و سلوك كه منسوب به فقيه بزرگوار مرحوم علّامهء بحر العلوم است ، منزلگاهها و مقامات دوازده‌گانه‌اى براى اين برنامه ذكر شده ، كه بعد از پيمودن آن منزلگاهها انسان وارد عالم خلوص مىشود و مصداق « بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ » « 2 » مىگردد . در اين رساله آداب بيست و پنج‌گانه‌اى براى رسيدن اين مقصد ذكر شده است . « 3 » متأسّفانه اين مسئله مورد سوءاستفاده فراوانى - مخصوصا در عصر ما - واقع شده است و صوفيان كه همه گرفتار انحرافاتى در اعتقاد و عمل هستند اين موضوع را دستاويز خود قرار داده و همگى خود را سالكان الى اللّه مىپندارند ،

--> ( 1 ) . كافى ، ج 2 ، ص 53 . ( 2 ) . آل عمران ، آيهء 169 . ( 3 ) . عصاره و فشردهء اين رساله و همچنين روشهاى ديگرى را كه بعضى از بزرگان عرفانى عصر ما گفته‌اند را در كتاب اخلاق در قرآن ، ج 1 ، ص 133 ، به بعد مطالعه فرماييد .